Çocuklarda öksürük neden olur?

Çocuklarda öksürük neden olur?

Çocuklarda öksürük, solunum yollarını mukus, toz, alerjen ve diğer yabancı maddelerden temizlemeye yardımcı olan doğal bir reflekstir. Bu nedenle her öksürük ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak öksürüğün ne kadar sürdüğü, nasıl başladığı ve ateş, nefes darlığı veya halsizlik gibi başka belirtilerle birlikte görülüp görülmediği önemlidir.

Çocuklarda öksürüğün en sık nedeni viral üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır. Bununla birlikte alerji, astım, geniz akıntısı, reflü, çevresel tahriş ediciler ve daha nadiren yabancı cisim aspirasyonu da öksürüğe yol açabilir. Öksürüğün nedenini anlamak için kuru ya da balgamlı olması, gece artıp artmaması ve ne kadar süredir devam ettiği değerlendirilmelidir.

Çocuklarda öksürüğün en sık görülen nedenleri

1. Soğuk algınlığı ve viral enfeksiyonlar

Çocuklarda öksürüğün en yaygın nedeni soğuk algınlığı, grip ve diğer viral solunum yolu enfeksiyonlarıdır. Burun akıntısı, burun tıkanıklığı, hapşırma, boğaz ağrısı ve hafif ateş öksürüğe eşlik edebilir. Özellikle burundan geriye doğru akan salgılar boğazı tahriş ederek öksürüğe neden olur.

Viral enfeksiyonlarda öksürük, diğer belirtiler azaldıktan sonra da bir süre devam edebilir. Çoğu çocukta öksürük birkaç gün içinde hafiflemeye başlar; ancak bazı durumlarda solunum yollarındaki hassasiyet nedeniyle birkaç hafta sürebilir.

2. Geniz akıntısı

Burun ve sinüslerde oluşan salgıların boğazın arka kısmına akmasına geniz akıntısı denir. Bu durum özellikle çocuk yattığında belirginleşir ve gece öksürüğüne yol açabilir. Sabahları boğaz temizleme ihtiyacı, burun tıkanıklığı ve boğazda gıcık hissi geniz akıntısına eşlik edebilir.

3. Alerjiler

Ev tozu akarları, polen, hayvan tüyü, küf ve bazı çevresel maddeler çocuklarda alerjik öksürüğe neden olabilir. Alerjiye bağlı öksürük çoğunlukla kuru karakterdedir. Burun kaşıntısı, sık hapşırma, gözlerde sulanma ve burun akıntısı da görülebilir.

Öksürüğün belirli mevsimlerde veya çocuğun belirli bir ortamda bulunduğunda artması, alerji ihtimalini düşündürebilir.

4. Astım ve hava yolu hassasiyeti

Astım, çocuklarda tekrarlayan öksürük, hırıltılı solunum ve nefes darlığına neden olabilir. Öksürük gece, sabaha karşı, egzersiz sonrasında veya soğuk havada artıyorsa astım açısından değerlendirme gerekebilir.

Her astım atağında belirgin hırıltı görülmeyebilir. Bazı çocuklarda uzun süren veya özellikle geceleri tekrarlayan kuru öksürük, astımın ilk belirtisi olabilir. Bu nedenle tekrarlayan öksürüklerde çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

5. Krup

Krup, özellikle küçük çocuklarda görülen ve çoğunlukla viral enfeksiyonlarla ilişkili bir solunum yolu hastalığıdır. Öksürük genellikle havlar tarzda, kaba ve seslidir. Ses kısıklığı ve nefes alırken tiz bir ses duyulması da görülebilir.

Krup belirtileri çoğu zaman gece aniden belirginleşir. Çocuğun nefes almakta zorlanması veya dudak çevresinde morarma görülmesi durumunda acil tıbbi yardım alınmalıdır.

6. Bronşiolit ve bronşit

Bronşiolit, özellikle iki yaşın altındaki çocuklarda küçük hava yollarının iltihaplanmasıdır. Öksürüğe hızlı soluk alıp verme, hırıltı, burun tıkanıklığı ve beslenme güçlüğü eşlik edebilir.

Bronşit ise bronşların iltihaplanmasıdır. Çoğunlukla viral enfeksiyonlar sonrasında gelişir ve kuru başlayan öksürük zamanla balgamlı hale gelebilir. Küçük çocuklarda balgamı tükürmek yerine yutmaları normaldir.

7. Boğmaca

Boğmaca, arka arkaya gelen ve şiddetli öksürük nöbetleriyle seyreden bulaşıcı bir hastalıktır. Öksürük nöbetinin ardından derin ve sesli nefes alma, kusma veya yüzde kızarma görülebilir. Aşısız ya da aşıları eksik çocuklarda risk daha yüksek olabilir.

Uzun süren, nöbetler halinde gelen ve özellikle geceleri artan öksürükte boğmaca olasılığı değerlendirilmelidir. Bebeklerde boğmaca her zaman belirgin öksürükle ortaya çıkmayabilir; nefes duraklamaları ve beslenme güçlüğü görülebilir.

8. Reflü

Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması, boğazı ve solunum yollarını tahriş ederek öksürüğe yol açabilir. Reflüye bağlı öksürük özellikle yemeklerden sonra veya çocuk yattığında artabilir. Ağıza ekşi su gelmesi, kusma, karın ağrısı ve beslenme sırasında huzursuzluk eşlik edebilir.

9. Sigara dumanı ve çevresel tahriş ediciler

Sigara dumanı, elektronik sigara aerosolleri, yoğun parfüm, temizlik ürünleri, soba dumanı ve hava kirliliği çocukların solunum yollarını tahriş edebilir. Pasif içicilik, tekrarlayan öksürük ve hırıltı riskini artırabilir.

Çocuğun yanında sigara içilmemesi yeterli değildir; duman ve kimyasal kalıntılar kıyafet, saç ve ev eşyaları aracılığıyla da taşınabilir. Çocuğun yaşadığı ortamın iyi havalandırılması ve tahriş edici maddelerden uzak tutulması önemlidir.

10. Yabancı cisim kaçması

Çocuklarda ani başlayan öksürük, özellikle yemek yerken veya küçük bir nesneyle oynarken ortaya çıktıysa solunum yoluna yabancı cisim kaçmış olabilir. Tek taraflı hırıltı, nefes darlığı, morarma veya öksürüğün bir türlü geçmemesi bu durumu düşündürebilir.

Yabancı cisim aspirasyonu şüphesinde çocuğa rastgele yiyecek, su veya ilaç verilmemeli; durum acil olarak değerlendirilmelidir.

Öksürüğün türü ne anlatır?

Çocuklarda öksürük ne kadar sürer?

Öksürüğün süresi nedene göre değişir. Viral enfeksiyonlarda öksürük genellikle birkaç gün içinde hafifler; ancak bazı çocuklarda enfeksiyon sonrasında hava yollarının hassas kalması nedeniyle daha uzun sürebilir. Üç haftadan kısa süren öksürükler çoğunlukla akut, üç ila sekiz hafta süren öksürükler uzamış, sekiz haftadan uzun süren öksürükler ise kronik öksürük olarak değerlendirilir.

Öksürük çocuğun uykusunu, beslenmesini, oyun oynamasını veya günlük yaşamını etkiliyorsa yalnızca süresine bakılmadan doktor görüşü alınmalıdır.

Çocuklarda öksürüğe ne iyi gelir?

• Çocuğun yeterli sıvı almasını sağlayın. Ilık sıvılar boğazdaki tahrişi azaltmaya yardımcı olabilir.
• Burun tıkanıklığı varsa doktor veya eczacı önerisiyle uygun serum fizyolojik ürünlerinden yararlanılabilir.
• Odayı düzenli havalandırın ve çocuğu sigara dumanından uzak tutun.
• Havanın çok kuru olduğu ortamlarda uygun nem düzeyini koruyun. Nemlendirici cihazlar kullanılıyorsa düzenli temizlenmesine dikkat edin.
• Bir yaşından büyük çocuklarda, alerjisi yoksa az miktarda bal gece öksürüğünü hafifletmeye yardımcı olabilir.
• Çocuğu dinlendirin ve ateş, solunum sayısı, sıvı alımı gibi belirtileri takip edin.

Önemli: Bir yaşından küçük bebeklere bal verilmemelidir. Öksürük şurupları, antibiyotikler ve yetişkinlere ait ilaçlar doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır. Özellikle küçük çocuklarda bazı öksürük ilaçları ciddi yan etkilere yol açabilir.

Hangi durumlarda doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa çocuk doktoruna başvurulması gerekir:

• Öksürüğün giderek şiddetlenmesi veya uzun süre geçmemesi
• Yüksek ya da birkaç gün devam eden ateş
• Hırıltılı solunum, göğüste çekilme veya nefes alıp vermede zorlanma
• Gece uykusunu sürekli bölen öksürük
• Beslenme ve sıvı alımının azalması
• Tekrarlayan öksürük nöbetleri
• Öksürük sırasında veya sonrasında kusma
• Çocuğun halsiz, dalgın veya normalden farklı görünmesi

Çocuklarda öksürük için ne zaman acil yardım gerekir?

Çocuk nefes almakta belirgin şekilde zorlanıyorsa, dudaklarında veya yüzünde morarma varsa, nefesi duraklıyorsa ya da yabancı cisim kaçmasından şüpheleniliyorsa acil yardım çağrılmalıdır. Havlar tarzda öksürükle birlikte nefes alırken belirgin ses duyulması, çocuğun konuşamaması veya ağlayamaması da acil değerlendirme gerektiren durumlardır.

Çocuklarda öksürük nasıl önlenebilir?

• Çocuğun yaşına uygun aşılarının zamanında yapılmasını sağlayın.
• Elleri düzenli yıkama alışkanlığı kazandırın.
• Hasta kişilerle yakın teması mümkün olduğunca azaltın.
• Evde ve araçta sigara içmeyin.
• Ev ortamını düzenli havalandırın ve toz birikimini azaltın.
• Alerjiyi tetikleyen maddeler belirlenmişse bunlardan uzak durmaya çalışın.

Sonuç olarak çocuklarda öksürük çoğunlukla basit viral enfeksiyonlar veya geniz akıntısı nedeniyle görülür. Ancak öksürüğün şekli, süresi ve eşlik eden belirtiler doğru değerlendirilmelidir. Özellikle nefes darlığı, morarma, yüksek ateş, yabancı cisim şüphesi veya tekrarlayan öksürük nöbetlerinde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.